Het zand in de machine

Voor ons is ”zand in de machine” een krachtig beeld voor een onzichtbare last die een team of organisatie met zich mee kan dragen. Het zand is onbewust en onbedoeld in de machine gekomen. Oorzaak zijn gebeurtenissen waarbij veel emoties bij de teamleden zijn vrijgekomen en die hun plek niet hebben gekregen. Een voorbeeld van een dergelijke gebeurtenis is een heftige reorganisatie of een voormalig leidinggevende die onvoldoende veiligheid heeft geboden aan de teamleden. Elke volgende leidinggevende krijgt te maken met het ontstane wantrouwen. Het zand in deze machine verdwijnt niet zo maar. Daar is meer voor nodig! Wij hebben dat als begeleiders ervaren in onderstaande casus.

Casus: de belaste plek van de leidinggevende

Onze opdrachtgever was een vrijwilligersorganisatie die 30 jaar geleden was ontstaan als antwoord op de groeiende behoefte aan persoonlijke ondersteuning voor ernstig zieke patiënten. Omdat de medische zorg de laatste jaren sterk verbeterde, nam de levensverwachting van deze patiënten toe. Dit had tot gevolg dat deze organisatie zich ging heroriënteren op een andere koers. Echter, het team kwam onvoldoende zover dat men zelf initiatieven nam om de nieuwe koers vorm te geven. Het werd een vergeefs proces van trekken en duwen, dat zowel de leidinggevende als de medewerkers weinig goeds deed. Het leek alsof er allerlei drempels waren die het team voortdurend in de weg zaten.

Tijdens een teambijeenkomst lieten we de medewerkers en de leiding benoemen waar zij als team naar verlangden. Dit bleek geen gemakkelijke opgave te zijn. Uiteindelijk was het team in staat uit te spreken dat het verlangde naar rust, vertrouwen en gezondheid. Hiermee gingen zij vervolgens in een teamopstelling aan de slag. Tijdens de opstelling kwam naar voren dat het probleem van dit team was gelegen in de historie ervan. Bij een voormalige leidinggevende beleefden medewerkers weinig bevlogenheid en betrokkenheid. Gevolg was dat deze zich onveilig voelden. Wantrouwen sloop in het team en daar hadden ook teamleden, die deze leidinggevende niet hadden meegemaakt, last van. De huidige medewerkers konden zich daardoor niet zonder meer verbinden aan de nieuwe leidinggevende. In de loop van de teamopstelling ontstond rust toen het team ervoer dat hun huidige verlamdheid zijn oorsprong vond in de negatieve impact die de voorgaande leidinggevende had. Zo werd het team zich bewust van zijn eigen verleden en de daarmee verbonden last.

Wij hebben de teamleden op symbolische afscheid laten nemen van deze leidinggevende en de daarmee van de negatieve ervaringen uit het verleden. Hierdoor ontstond ruimte en positieve energie. De weg was geopend naar de nieuwe strategie en het team kan zich nu verbinden aan de nieuwe leidinggevende.

Het zand uit de Machine

Uit de casus komt naar voren dat de het opstellen van het teamverlangen tot bewustwording leidde van wat verborgen en onbesproken is gebleven. De teamleden verhelderden met elkaar wat nodig was om als team weer de voorwaartse beweging te kunnen maken en welke gezonde kenmerken versterkende werking moesten krijgen. Op deze wijze ontdeed het team zichzelf van het zand in de machine!

Marc Stekelenburg en Joop Teunissen van Manen